Door de hele geschiedenis van de antieke en middeleeuwse filosofie bots je telkens op de twee polen van filosofische activiteit: enerzijds de keuze voor en de beoefening van een bepaalde levenswijze gericht op het goede, anderzijds een filosofisch discours dat een wezenlijk onderdeel van die levenswijze vormt en tegelijk de theoretische uitgangspunten ervan expliciet verwoordt. Dat theoretisch betoog blijkt uiteindelijk nooit in staat het wezenlijke van die levenswijze volledig onder woorden te brengen. Voor Plato gaat het bijvoorbeeld om de idee van het Goede die men wel op een niet-discursieve manier kan ervaren, maar nooit helemaal discursief kan vatten.

Tot grosso modo de achttiende eeuw zijn de metafysische behoefte naar waarheid en de zoektocht naar het goede hand in hand gegaan. Daarna werd die zoektocht naar het goede leven gaandeweg losgekoppeld van het theoretische betoog over het verstaan van de werkelijkheid (cf. Hume’s feit-waarde dichotomie). Ethiek en metafysica gingen uit elkaar. Opvallend is echter dat de laatste decennia opnieuw aandacht is voor de metafysische fundering van het Goede, die zich veruitwendigt in de terugkeer van de zogenaamde deugdenethiek.

Literatuur

• Pierre Hadot, Filosofie als een manier van leven. Vertaald door Zsuzso Pennings. Ambo, Amsterdam, 2003. Oorspronkelijke uitgave: Qu’est-ce que la philosophie antique? Gallimard, Parijs, 1995.
• Clare MacCumhaill & Rachael Wiseman, Metaphysical Animals: How Four Women Brought Philosophy Back to Life. Chatto & Windus, London, 2022.
• Iris Murdoch, Metaphysics as a Guide to Morals. Chatto & Windus, London, 1992.
• Iris Murdoch, The Sovereignty of Good. Routledge, 1970.
• Guido Vanheeswijck, Over de metafysische behoefte in de mens. Deventer Universitaire Pers, Deventer, 2015.

Personalia

Guido Vanheeswijck (1955) is emeritus hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Antwerpen en de KULeuven. Hij is redacteur van Streven. Vrijplaats, columnist voor Tertio, criticus voor De Reactor en De Lage Landen. Zijn meest recente boek: Filosofische fluisteraars, theologische techbro’s, politieke rattenvangers. Over het strategisch misbruik van René Girards ideeën in de Amerikaanse (en Europese) politiek. Pelckmans, Kalmthout, 2026. Momenteel werkt hij aan een historische roman over Jacob De Witt. Zijn onderzoekdomeinen zijn godsdienstfilosofie, metafysica en de relatie filosofie-literatuur.

Voor meer informatie over publicaties: https://www.uantwerpen.be/nl/personeel/guyvanheeswijck/publicaties/